Tam Yargı Davası Nedir ve Dava Açma Süresi Ne Kadardır?

Devletin veya idari kurumların faaliyetlerini yürütürken bireylere verdiği zararların karşılanması, hukuk devletinin en temel gereklerinden biridir. İdare hukuku kapsamında, idarenin haksız bir işlemi veya kusurlu bir eylemi sonucunda zarara uğrayan vatandaşların başvurduğu temel hukuki yol “tam yargı davası”dır.

Avukat Şule Çelik Hukuk ve Danışmanlık Bürosu olarak, idari yargı süreçlerinde hak kayıplarının önüne geçebilmeniz için tam yargı davalarının ne olduğunu, hangi durumlarda açılabileceğini ve en önemlisi dava açma süresi detaylarını sizin için derledik.

Devlete Karşı Tazminat Davası (Tam Yargı) Nasıl Açılır?

Tam yargı davası, idarenin (devletin) hukuka aykırı bir işlemi veya eylemi nedeniyle hakkı ihlal edilen kişilerin, uğradıkları zararın giderilmesi (maddi ve manevi tazminat) amacıyla idari yargıda açtığı bir davadır. Kısaca, idareye karşı açılan tazminat davasıdır.

Devlete karşı açılacak tazminat davaları (tam yargı davaları), zararın kaynağına göre belirli usuli adımlara tabidir. Bir idari işlem (örneğin haksız bir ceza kesilmesi) veya bir idari eylem (örneğin belediyenin yol çalışmasındaki kusuru nedeniyle yaşanan bir kaza) sonucunda maddi veya manevi zarara uğradığınızda, görevli idare mahkemelerine yazılı bir dilekçe ile başvurarak bu davayı açabilirsiniz. Sürecin teknik detayları ve ön başvuru şartları nedeniyle uzman bir idare hukuku avukatı ile ilerlemek hayati önem taşır.

İptal Davası ile Tam Yargı Davası Arasındaki Farklar Nelerdir?

İptal davası, hukuka aykırı bir idari işlemin iptal edilerek hukuk aleminden tamamen kaldırılmasını hedefler. Tam yargı davası ise, idarenin hukuka aykırı bu işlem veya eyleminden doğan zararların vatandaşa maddi olarak ödenmesini (tazmin edilmesini) sağlar.

İdare hukukunda vatandaşların en çok başvurduğu iki dava türü, nitelikleri ve sonuçları bakımından birbirinden farklıdır. Ancak gerekli durumlarda her iki dava birlikte (aynı dilekçe ile) de açılabilir.

Kabul Şartı (Ehliyet)Sadece “menfaati” ihlal edilenler açabilir.

Davanın Sonucuİşlem iptal edilir, hiç yapılmamış (yok) sayılır.

Tam Yargı Davasında İdareye Başvuru Şartı Nedir?

İdari eylemlerden doğan zararların tazmini için idare mahkemesinde dava açmadan önce ilgili idareye yazılı başvuru yapmak zorunludur. Bu ön başvuru şartı yerine getirilmeden doğrudan açılan davalar, mahkeme tarafından usulden reddedilir.

İdare hukukunda, zararı doğuran olayın bir işlem mi yoksa eylem mi olduğu çok önemlidir. Eğer idarenin fiziki bir faaliyeti veya hareketsizliği (hizmet kusuru) sonucunda zarar gördüyseniz (örneğin yoldaki bir çukur nedeniyle trafik kazası yapmak), doğrudan dava açamazsınız. İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) gereği, öncelikle zararı veren kuruma müracaat ederek zararınızın karşılanmasını talep etmeniz bir ön şarttır. İdare bu talebinizi reddederse veya kanuni süresi içinde cevap vermeyerek (zımni ret) reddetmiş sayılırsa, dava aşamasına geçilebilir. İdari işlemlerden doğan zararlarda ise bu ön başvuru zorunlu değil, isteğe bağlıdır.

Tam Yargı Davası Açma Süresi Ne Kadardır?

Tam yargı davası açma süresi, zararın kaynağına göre değişir. İdari işlemlerde dava süresi genellikle işlemin tebliğinden itibaren 60 gündür. İdari eylemlerde ise zararı öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren 5 yıldır.

Dava açma süreleri, idari yargıda en sık hak kaybı yaşanan konudur. Sürelerin kaçırılması, ne kadar haklı olursanız olun davanızın reddedilmesine neden olur:

• İdari İşlemden Doğan Zararlarda Süre: Haksız bir memuriyetten çıkarma veya ruhsat iptali gibi yazılı bir idari işlemden zarar gördüyseniz, işlemin size tebliğ edildiği (bildirildiği) günü izleyen günden itibaren 60 gün içinde tam yargı davası açmanız gerekir.

• İdari Eylemden Doğan Zararlarda Süre (İYUK Madde 13): İdarenin bir eylemi (örneğin yanlış tıbbi müdahale, belediye kusuru) nedeniyle zarar gördüyseniz, idareye ön başvuru yapmak zorundasınız. Bu başvuru şu süreler içinde yapılmalıdır:

  • 1 Yıllık Süre: Zararı ve zararı veren idareyi öğrendiğiniz tarihten itibaren başlar.

  • 5 Yıllık Süre: Her halükarda eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren en fazla 5 yıl içinde idareye başvurulmalıdır.

  • Dava Aşaması: İdareye başvurduktan sonra talebiniz reddedilirse, bu ret işleminin size tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açmanız gerekir.

Tam Yargı Davasında Görevli Mahkeme Neresidir?

Tam yargı davalarında görevli mahkemeler, idari yargı mercileri olan İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri’dir. Davanın türüne, zararı doğuran idari işleme veya hizmetin niteliğine göre yetkili yer mahkemesi tespit edilir.

Örneğin, haksız bir vergi cezası ödediyseniz ve bunun iadesini istiyorsanız Vergi Mahkemesi görevlidir. Bayındırlık, sağlık veya ulaşım hizmetlerinin kusurlu işlemesinden kaynaklanan tazminat taleplerinde ise kural olarak İdare Mahkemeleri görev yapmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

Doktor hatası (malpraktis) nedeniyle devlete tam yargı davası açılır mı? Evet. Devlet hastanelerinde, eğitim ve araştırma hastanelerinde veya üniversite hastanelerinde çalışan doktorların tıbbi uygulama hataları (malpraktis) bir “hizmet kusuru” olarak kabul edilir. Bu nedenle zararın tazmini için doğrudan doktora (şahsa) değil, hastanenin bağlı bulunduğu Sağlık Bakanlığı’na veya rektörlüğe karşı tam yargı davası açılmalıdır.

Tam yargı davasında manevi tazminat istenir mi? Evet, istenir. İdarenin hukuka aykırı bir işlemi veya kusurlu eylemi nedeniyle kişinin yaşadığı derin üzüntü, acı, keder ve psikolojik yıpranmaların bir nebze olsun giderilebilmesi amacıyla, maddi zararların (tedavi masrafları, kazanç kaybı vb.) yanı sıra manevi tazminat da talep edilebilir.

İdare cevap vermezse (Zımni Ret) dava açma süresi ne zaman başlar? İdari eylemlerden doğan zararlar için idareye yaptığınız yazılı ön başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse, talebiniz zımnen (sessiz kalınarak) reddedilmiş sayılır. Bu duruma hukukta “Zımni Ret” denir. 30 günlük bekleme süresinin bittiği günü takip eden günden itibaren, 60 gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açma hakkınız başlar.